چمدانی که با تردید بسته شد

تصمیم رفتن خیلی ناگهانی گرفته شد. یکی از دوستانم گفت: «این‌قدر سبک‌سنگین نکن؛ فقط بیا.» من هم بیشتر از آنکه تصمیم گرفته باشم، خودم را وسط انجام کارها دیدم؛ گرفتن مرخصی، آماده کردن مدارک، خرید چند وسیله ساده و چیدن لباس‌ها داخل چمدان. هر کاری انجام می‌دادم، سفر واقعی‌تر می‌شد، اما دلم هنوز عقب‌تر از همه‌چیز حرکت می‌کرد.

شب قبل از حرکت چند بار چمدانم را باز و بسته کردم. نه به خاطر اینکه چیزی کم گذاشته باشم؛ بیشتر برای اینکه ذهنم آرام نمی‌گرفت. فهرست وسایل را دوباره نگاه می‌کردم، شارژر را جابه‌جا می‌کردم، پاسپورت را از کیف بیرون می‌آوردم و دوباره سر جایش می‌گذاشتم. انگار با همین کارهای کوچک می‌خواستم از فکر اصلی فرار کنم: اگر بروم و هیچ حسی نداشته باشم چه؟

در مسیر هم مدام خودم را با دیگران مقایسه می‌کردم. یکی آرام ذکر می‌گفت، یکی با هم‌سفرش از زیارت‌های قبلی حرف می‌زد و دیگری از شوق خوابش نمی‌برد. من بیشتر وقت‌ها ساکت بودم و بیرون را نگاه می‌کردم. بعدها فهمیدم مقایسه کردن حال خودمان با ظاهر دیگران، یکی از همان چیزهایی است که بی‌دلیل سفر را برایمان سخت می‌کند. هر کسی با قصه خودش به کربلا می‌رود؛ یکی با شوق، یکی با غم و یکی هم مثل من با یک عالمه سؤال.

رسیدن به شهری که از قبل در ذهنت ساخته‌ای

اولین چیزی که از رسیدن به کربلا یادم مانده، یک تصویر باشکوه و سینمایی نیست. گرمای هوا بود، خستگی مسیر، صدای چرخ چمدان‌ها روی زمین و آدم‌هایی که هر کدام دنبال گروه یا هتل خودشان می‌گشتند. شهر واقعی‌تر و شلوغ‌تر از عکس‌هایی بود که دیده بودم. مغازه‌ها روشن بودند، فروشنده‌ها با صدای بلند مشتری صدا می‌زدند و از گوشه‌ای بوی چای و غذا می‌آمد.

همین معمولی بودنِ لحظه ورود برایم جالب بود. انتظار داشتم به محض رسیدن اتفاق بزرگی بیفتد، اما چند ساعت اول بیشتر درگیر تحویل اتاق، پیدا کردن وسایل و کمی استراحت شدیم. آنجا فهمیدم سفر زیارتی هم مثل هر سفر دیگری بدن خسته، برنامه، بی‌حوصلگی و لحظات عادی دارد. قرار نیست از لحظه اول تا آخر، آدم در یک حال ثابت و رؤیایی باشد.

شارع القبله؛ اولین نگاه به گنبد

بعد از کمی استراحت، راه افتادیم. هوا هنوز گرم بود و در خیابان ترکیبی از عطر گلاب، چای عراقی، بوی غذا و غبار شهر می‌پیچید. وارد شارع القبله شدیم. جمعیت آرام و پیوسته حرکت می‌کرد. بعضی‌ها تند می‌رفتند، بعضی همان‌جا ایستاده بودند و بعضی تلفن به دست تلاش می‌کردند لحظه رسیدنشان را با خانواده شریک شوند.

من سرم پایین بود. دقیق نمی‌دانم از خستگی بود یا از ترس روبه‌رو شدن با همان لحظه‌ای که مدت‌ها در ذهنم ساخته بودم. فقط سنگ‌فرش‌ها و پاهای آدم‌ها را می‌دیدم. دوستم چند قدم جلوتر رفت، برگشت و خیلی ساده گفت: «سرت رو بیار بالا… رسیدیم.»

شاید برای بعضی‌ها اولین نگاه با گریه شدید همراه باشد و برای بعضی دیگر با سکوت. شاید کسی همان لحظه حال خاصی پیدا نکند و چند ساعت یا حتی چند روز بعد چیزی در دلش جابه‌جا شود. حال آدم‌ها نسخه واحد ندارد. چیزی که برای من مهم بود، پایان ترس از «بی‌حس ماندن» بود؛ چون فهمیدم زیارت امتحانی نیست که باید در آن واکنش درست نشان بدهیم.

اولین ورود؛ وقتی نمی‌دانی چه بگویی

قبل از سفر فکر می‌کردم وقتی وارد حرم شوم، حتماً باید دعاهای مشخصی را از حفظ بخوانم یا حرف‌های مهمی بزنم. اما وقتی وارد شدم، ذهنم تقریباً خالی بود. چند بار خواستم چیزی بگویم، ولی کلمات مرتب نمی‌شدند. آخر سر خیلی ساده سلام کردم. همان سلام کوتاه از همه جمله‌هایی که از قبل در ذهنم چیده بودم واقعی‌تر بود.

در گوشه‌ای ایستادم و آدم‌ها را نگاه کردم. یکی آرام قرآن می‌خواند، یکی عکس عزیزی را در دست گرفته بود، یکی به ستون تکیه داده و فقط سکوت کرده بود. پیرمردی کنارم زیر لب اسم بچه‌هایش را می‌گفت. همان صحنه ساده بیشتر از هر چیز دیگری در ذهنم ماند؛ اینکه هرکس با یک خواسته، یک فقدان یا یک امید آمده بود و هیچ‌کس لازم نبود برای دیگری توضیح بدهد چرا آنجاست.

بین‌الحرمین؛ جایی میان شلوغی و خلوت

یکی از ماندگارترین بخش‌های تجربه سفر کربلا برای من راه رفتن در بین‌الحرمین بود. فاصله‌ای که روی نقشه کوتاه به نظر می‌رسد، برای زائر فقط یک مسیر نیست. چند قدم به سمت حرم امام حسین (ع) می‌روی، بعد بی‌اختیار برمی‌گردی و گنبد حرم حضرت ابوالفضل (ع) را نگاه می‌کنی. آدم دلش نمی‌آید نگاهش را از هیچ‌کدام بردارد.

بین‌الحرمین همیشه آرام و خلوت نیست. صدای کالسکه‌ها، عبور گروه‌ها، بچه‌هایی که خسته شده‌اند، زائرانی که دنبال همراهانشان می‌گردند و خادمانی که مسیر را باز نگه می‌دارند، همه بخشی از واقعیت آنجاست. با این حال، گاهی وسط همین شلوغی ناگهان احساس می‌کنی چند لحظه با خودت تنها شده‌ای. برای من، آن خلوت کوتاه از هر سکوتی عمیق‌تر بود.

آنجا کمتر کسی برای ظاهر دیگری وقت دارد. پیرمردی را دیدم که با سختی قدم برمی‌داشت، جوانی را دیدم که گوشه‌ای نشسته بود و صورتش را با دست پوشانده بود، مادری را دیدم که کودک خواب‌آلودش را در آغوش گرفته بود. همان‌جا فهمیدم این سفر دعوت‌نامه آدم‌های بی‌نقص نیست. بیشتر شبیه پناهگاهی است برای آدم‌هایی که هرکدام از جایی خسته‌اند.

چیزهای کوچکی که بیشتر از انتظار در ذهن می‌مانند

جالب است که بعد از برگشتن، فقط گنبد و صحن در ذهن آدم نمی‌ماند. من هنوز مزه چای شیرین عراقی را به یاد دارم؛ چایی که شاید در حالت عادی برایم بیش از حد شیرین بود، اما آنجا بعد از چند ساعت راه رفتن حسابی می‌چسبید. صدای فروشنده‌ای که فارسی را با لهجه عربی حرف می‌زد، خنکی کف صحن در ساعت‌های خلوت‌تر و کفش‌هایی که هر بار باید میان انبوه کفش‌ها پیدایشان می‌کردیم هم بخشی از خاطره سفر شدند.

حتی خستگی هم حالا برایم بخشی دوست‌داشتنی از خاطره است. شب‌هایی بود که پاهایم درد می‌کرد و فقط می‌خواستم به اتاق برگردم و بخوابم. یک بار هم از شدت خستگی با دوستم سر موضوعی کاملاً بی‌اهمیت بحثمان شد و ده دقیقه بعد هر دو خندیدیم. این جزئیات شاید معنوی به نظر نرسند، اما روایت واقعی سفر بدون آن‌ها ناقص است. آدم با تمام جسم، خلق‌وخو و محدودیت‌هایش به زیارت می‌رود، نه فقط با بخش آرام و مرتب وجودش.

آیا این سفر آدم را یک‌باره عوض می‌کند؟

پیش از سفر، ته ذهنم منتظر یک تغییر بزرگ بودم؛ چیزی شبیه نقطه عطفی که قبل و بعد زندگی را کاملاً از هم جدا کند. چنین اتفاق نمایشی‌ای برای من نیفتاد. وقتی برگشتم، همان آدم قبلی بودم با همان کارها، نگرانی‌ها و ضعف‌ها. اما یک تفاوت کوچک وجود داشت: بعضی چیزها دیگر آن‌قدر که قبلاً بزرگ به نظر می‌رسیدند، بزرگ نبودند.

کربلا برای من بیشتر از آنکه جواب همه سؤال‌ها باشد، جایی بود که یاد گرفتم لازم نیست همه‌چیز را همین حالا حل کنم. بعضی وقت‌ها می‌شود فقط ایستاد، سلام کرد، گریه نکرد یا گریه کرد، چیزی خواست یا حتی ندانست چه می‌خواهد. این پذیرش ساده، شاید مهم‌ترین چیزی بود که با خودم برگرداندم.

چیزی که بعد از برگشتن باقی ماند

حالا وقتی کسی از من می‌پرسد «کربلا چطور بود؟» هنوز جواب کوتاه و دقیقی ندارم. می‌توانم از مسیر، هتل، شلوغی، صحن‌ها و حال اولین نگاه حرف بزنم، اما همه این‌ها فقط تکه‌هایی از ماجرا هستند. بخش اصلی سفر چیزی بود که آرام‌آرام درونم شکل گرفت و حتی بعد از برگشتن ادامه پیدا کرد.

من از کربلا با پاسخ همه سؤال‌ها برنگشتم. فقط یاد گرفتم گاهی لازم نیست قبل از برداشتن قدم اول، از نتیجه مطمئن باشیم. بعضی مسیرها را باید رفت تا دل، معنای آن‌ها را کمی دیرتر بفهمد.